Chim ây cái ứa

     
*

*
*
*
*

*

*

*

NGUYỄN MẠNH TIẾN Sự tương hợp của không ít môtip truyện chúng ta Hồng Bàng hay con rồng con cháu tiên được chuẩn chỉnh hóa như lịch sử một thời quốc gia bắt đầu từ trong truyền thống lịch sử Ngoại kỷ của Toàn thư người việt nam với dải ngân hà luận Mường, Thái là một chủ đề thú vị.

Bạn đang xem: Chim ây cái ứa


Nó trình ra được khuôn mặt tầm thường trong ý thức Việt, Mường, Thái vốn là những tập đoàn tộc người đặc trưng nhất của Đại Việt vậy kỷ XV. Đồng thời, nó củng gắng thêm bền vững và kiên cố cho vấn đề diễn giải huyền thoại giang sơn không đơn giản dễ dàng chỉ là vận động vay mượn từ cỗi nguồn văn phiên bản và truyền thống lâu đời Trung Hoa mà còn mang dấu tích Đông nam Á bạn dạng địa hơi sâu đậm.

Xem thêm: Công Thức Chu Kì Của Dao Động Điều Hòa, Dao Động Điều Hòa Là Gì

Người Mường và lịch sử một thời rồng tiên1Nổi giờ nhất, và cũng rất được biết đến nhiều hơn nữa cả trong các các nghiên cứu và phân tích này, trước hết, nên là phiên bạn dạng truyện nói được cung ứng bởi Cuisinier (1946) về nguồn gốc người Mường vốn là hậu duệ của nàng tiểu thư Hươu sao (cerf étoilé)/ ngây ngô Cơ với nam nhi hoàng tử Cá chép/Lương Wong/Lương Vương con vua Yịt (Việt). Cuộc hôn phối huyền thoại của bà bầu Hươu và ba Cá, kiểu như ở cạn/núi với giống làm việc thấp/nước, có kết quả là 100 người con. Không giống với huyền thoại Việt đặt trọng tâm vào tính gia trưởng phụ hệ như là hệ quả của tư duy lệ Hán với toàn là nhỏ trai, lịch sử một thời Mường cân đối hơn, chia đông đảo 50 trai và 50 gái. Hệt như cuộc đời này, sau phút đầu tình thân ngọt ngào, hôn nhân chứa được nhiều phiền toái, độc nhất là lại đẻ lắm, cho tới trăm đứa con, huyền thoại Mường ghi nhận, bất hòa vẫn nổ ra, con gái Hươu sao và cánh mày râu Cá liên tục cãi vã, cuối cùng, đường ai nấy đi. Nữ giới Hươu sao dẫn 50 con lên miền núi đồi khai sinh loại vua áo đen, còn phái mạnh Cá đem 50 bé về miền cửa sông khai sinh mẫu vua áo vàng. Dân Mường thờ người vợ Hươu sao như tổ mẫu. Luôn nhớ tổ tiên của mình, người Mường trong lễ tang tộc người, cờ của ông mo - biểu tượng linh thiêng, chính vì như thế có hình hươu sao và cá chép vàng (Trần tự 1996).Ý tưởng hạt nhân của truyện kể - sự phân ly của 50 người con lên núi theo mẹ, với 50 người con xuống biển theo cha - được tiếp tục xác nhận với nhiều thay đổi thể vào folklore Mường, đặc biệt đậm đặc trong bạn dạng sử thi đặc biệt của tộc người, phần Đẻ đất đẻ nước. Nhân vật chủ quản của huyền thoại, vua Vua Yit Yang/ Dịt Dàng/ Việt vương vãi được nghe biết trong tư biện pháp vua người Việt, quản lý xứ gớm kỳ kẻ chợ là trong những người con lừng danh của thánh sư Mường. Người Mường và bạn miền núi nói chung, về mặt dân tộc bản địa học, bao gồm một danh xưng khá lạ mắt cho Việt là người Chợ, tiếng Việt được call là giờ đồng hồ Chợ. Bản sử thi Đẻ đất đẻ nước ở tự do cho biết, Dịt Dàng là tín đồ con út vào 18 fan con của Lang Đá Cần, phiên bản kể sinh hoạt Sơn La thì cho thấy Dịt Dàng cũng là bé út, tuy thế lại là của cặp vợ ông chồng khởi nguyên Mường tất cả 23 tín đồ con, còn theo bản kể Thanh Hóa thì vị vua Việt được cử về xuôi làm vua tởm kỳ kẻ chợ lại là nhỏ của chim Tùng - chim Tót (Grigoreva 2015: 15). Như thế, rõ ràng ý tưởng về sự phân song Việt với Mường, một tập đoàn ở núi, hậu duệ của tiên/hươu/chim thay đổi tổ tiên Mường hiện nay nay, tập đoàn lớn còn lại, hậu duệ của rồng/cá ngơi nghỉ đồng bởi sông biển cả thành người việt hay ghê (ở các kinh thành, kinh kỳ kẻ chợ bán buôn như cách fan Mường hotline tên) là một ý tưởng thông dụng của các xã hội Mường những nơi không giống nhau, cũng giống như của người việt được trình bày trong lịch sử một thời được chuẩn chỉnh định trong nước ngoài kỷ Toàn thư. Đáng chú ý, về một tai nạn thương tâm của Dịt Dàng, khi ra suối vệ sinh tay rụng thành rắn thần Khú Lụi (Phan Ngọc 2000: 68). Khú là loài rắn béo huyền thoại phổ biến trong các truyện nói Mường, nhưng như trần Từ (1996) mang lại biết, là vua cõi nước, luôn có mồng đỏ bên trên đầu, đây là chỉ dấu cân xứng với dragon của Việt. Như thế, Dịt Dàng/ Việt Vương chính là loài rắn/rồng huyền thoại, tổ sư Mường và Việt (như chủ yếu hiện thân của long Lạc Long Quân).Một sự hiểu sâu vào bạn dạng sử thi đặc biệt này của fan Mường, đúng như Nina Grigoreva dìm thấy, không cần thiết phải viện dẫn đến những văn bản Trung Hoa xa xôi để nhìn thấy thực chất truyện nhắc được giữ hành trong lịch sử một thời Việt ở Ngoại kỷ Toàn thư. Ý tưởng về tổ tiên sinh từ bỏ trứng, trứng nở ra người, cũng được tìm thấy trong Đẻ khu đất đẻ nước. Phiên bản kể ở tự do cho biết, trứng nở ra loài fan Mường là của chim Ây - chiếc Ứa, còn bản kể sống Thanh Hóa thì cho biết, trứng ấy lại là thành quả này của chim Tùng - chim Tót (Grigoreva 2015: 12). Sự đa dạng chủng loại của sử thi Mường thể hiện không chỉ có ở Đẻ đất đẻ nước mà hơn nữa nằm trong cả hệ thống Mo lên trời. Bọn họ còn nghe biết những phiên bản khác về việc đẻ ra trứng như chim Ốn Tôn, tốt truyện nói về mụ Dạ Dần, xuất hiện từ cây say đắm thần thoại. Dạ Dần chính là người đẻ ra trứng, trứng nở ra hai chàng khỏe mạnh, to đùng Bướm Bờ, Bướm bạc đãi là tổ sư dân Mường (Phan Ngọc 2000: 67). Điều đáng chăm chú ở đây là tính tổng hợp cội nguồn đa tộc tín đồ của truyện kể, phát sinh từ thiết yếu nội dung huyền thoại, như là 1 trong những hệ quả chung mà các tộc fan buộc phải trí tuệ sáng tạo ra để lý giải cho môi trường nhiều chủng loại các tộc người cùng cộng cư kề cận, thậm chí còn cư trú gài răng lược với nhau. Vì thế, bọn họ nhận thấy, trong lịch sử một thời Mường có việc lí giải nguồn gốc tộc người không chỉ có cho chính Mường mà lại còn cho các tộc khác: “Nghe xôn xao giờ đồng hồ Lào, nghe lao nhao tiếng Kinh, nghe ình ình tiếng Mọn...” (Phan Ngọc 2000: 68); một bản khác làm việc Thanh Hóa kể: “Nghe rầm rĩ tiếng Lào, nghe lao xao tiếng Kinh, nghe ình ình giờ đồng hồ Mọn, nghe nhốn nháo tiếng Siên quan. Nghe xôn xao giờ Thái, nghe hối hả tiếng Mán, nghe nháo nhác tiếng Mẹo...” (Phan Ngọc 2000: 70) (Đẻ khu đất Đẻ nước 1975: 47-48)2. Rõ ràng huyền thoại này về mặt bề ngoài dẫn chiếu mang lại hai nguồn gốc sinh thành truyện kể: một là, nó rất có thể được kể từ “quá khứ xa xôi”, với những thành tố bao gồm Việt-Mường, sau đó, gia nhập những yếu tố mới. Hoặc, trái lại, nó thành lập và hoạt động khá muộn, bởi sự xuất hiện tiếng Mán, tiếng Mẹo tuyệt tiếng Siên quan như trong bạn dạng kể sống Thanh Hóa, cho thấy, các cụ thể này là sáng chế muộn, chỉ bao gồm tuổi đời độ một mang đến một nắm kỷ rưỡi, vì tín đồ Mán (Dao), fan Mèo/Mẹo (H’mông) xâm nhập vào Thanh Hóa chỉ khoảng vào cuối thế kỷ XIX, vào đầu thế kỷ XX (Robequain 1929; Robert 1941). Cho dù thế, như chú ý gạch chân sống trên, về phương diện hình thức, mọi “tín hiệu mới” của truyện đề cập tộc tín đồ không tốt nhất thiết đồng điệu với tính thời gian xác thực: nó có thể có từ quá khứ xa tít của huyền thoại Mường. Truyền thống lâu đời của Đẻ đất đẻ nước tốt Mo lên trời ở trong về khoảng thời gian xa xưa nào đó thì, thực chất, rất khó khăn mà đưa đến kết luận. Mặc dù thế, cùng với tư phương pháp là những người dân “bản địa”, người Mường (đúng rộng là Việt-Mường), mà tập trung nhất là ở 2 khu vực độc lập và Thanh Hóa, thực sự là những người dân có vượt khứ trú ngụ lâu đời. Nếu họ không vượt khắt khe so với khái niệm truyền thống, một khái niệm đầy bất đồng quan điểm và thực ra là luôn luôn biến động, thì họ chính là những cư dân có mặt rất sớm, tối thiểu là từ bỏ thời đại đồ vật đồng mà hình tượng trống đồng chính là di sản bình thường chỉ vết vào quá khứ sinh tồn nhiều năm của tiên tổ Mường trên vùng trung du Bắc và Bắc Trung cỗ nước Việt Nam. Phần nhiều địa danh lịch sử một thời gắn với sử thi Đẻ đất đẻ nước sống trên những vùng đất thuộc tộc bạn mà sử thi ấy lưu giữ hành, ngày nay rất có thể được xác định không quá trở ngại trên các vùng đất Mường không giống nhau. Đồng thời, sống miền núi Việt Nam, không quá ngạc nhiên khi những yếu tố mới liên tiếp gia nhập vào một cấu tạo truyện kể, nghi lễ văn hóa truyền thống - tôn giáo - lịch sử một thời tộc fan vốn bao gồm tuổi đời xa xưa hơn số đông yếu tố bắt đầu ấy hết sức nhiều3. Truyền thống cuội nguồn truyền khẩu văn chương tộc người được cho phép liên tục tái hiện nay sự sống động của huyền thoại cổ điển dưới những hiệ tượng mới, mà về hình thức, rất có thể mang tính thời sự của các sự kiện sống động, gần cận với sinh hoạt tầm trung tộc người. Huyền thoại luôn luôn là hiện tại.

Xem thêm: Nguyên Tố Có Độ Âm Điện Của Các Nguyên Tố Hóa Học, Quy Luật Biến Đổi Giá Trị

Người Thái và huyền thoại rồng tiên Lịch sử diễn giải về sự tương hợp huyền thoại Việt với Mường là lấn lướt so với Thái. Khôn cùng ít nghiên cứu và phân tích đã đã cho thấy sự tương hợp của dải ngân hà luận Thái với truyện bọn họ Hồng Bàng. Tuy vậy thế, điều này không có nghĩa là huyền thoại về xuất phát của Thái xa lạ với những kinh nghiệm truyện rồng tiên. Trái lại, huyền thoại Thái tiềm ẩn một phiên bản khác về truyện đề cập cặp cha ông khởi nguyên rồng/rắn - tiên/chim.Cầm Trọng là học giả đã nhận được ra, và nỗ lực chứng minh bằng các giả thuyết nhằm khớp nối tính chủ yếu danh của Thái như là 1 trong những thành viên khởi nguyên từ/thuộc Hồng Bàng thị truyện. Học đưa Thái đặc trưng này ngoài ra đã làm cho một sự tổng đúng theo ngược cùng với tổ tiên vậy kỷ XV, khi cố gắng chứng minh, huyền thoại Thái là tương xứng với lịch sử một thời rồng - tiên của bạn Việt, nhưng trong thời hiện nay đại, đã đồng bộ với quốc gia Việt Nam. Dựa trên các dữ liệu folklore Thái, đúng ra là Tày - Thái4, nỗ lực Trọng (1987) đã đã cho thấy khởi nguyên thân tộc Thái là sự kết hợp của chim én - chủng loại chim biểu tượng của linh hồn đẳm pú (đàn ông, phía cha) với thuồng luồng, loài rắn khủng sống dưới nước và rất có thể lên cạn, biểu tượng của đẳm nái (đàn bà, phía mẹ). Cặp hình tượng chim/nam - rắn/nữ là cặp hình tượng phôi thai đính với tín ngưỡng vong linh Thái. Tự đó, dần phát sinh các xã hội thân tộc khác (Cầm Trọng call là các xã hội totem) của Thái. Đáng chú ý, nỗ lực Trọng (1987) tất cả một phụ chú mang tính chỉ mục khi nói rõ, thoạt tiên, fan ta tưởng rằng lịch sử một thời Thái cùng với cặp cha/chim/tiên - mẹ/rắn/thuồng luồng là ngược với huyền thoại Kinh là mẹ/chim/tiên - cha/rồng/rắn (rồng nước cũng là thuồng luồng). Thực ra, núm Trọng dìm mạnh, đó là môtip trọn vẹn thống nhất, vày cơ bản, nguyên tắc của nó là hình tượng của hai thị tộc lưỡng hợp. Khi đã lưỡng thích hợp thì trai bên rắn mang gái mặt tiên (như Kinh), và rất có thể diễn ra tiến trình ngược lại (như Thái) (Cầm Trọng 1987: 161-162).Đến công trình tiếp sau (Cầm Trọng - Phan Hữu Dật 1995), cố Trọng dành riêng hẳn một chương (Chương II) để triển khai ý đồ vật tổng đúng theo sự thống nhất văn hóa các tộc Tày - Thái hiện nay là diễn ra từ thời các vua Hùng cùng Thục An Dương vương được phản chiếu trong thần thoại Lĩnh nam chích quái. Chỉ mục này, như thế, rõ ràng nỗ lực gắn các vấn đề Tày - Thái cùng với vua Hùng, cùng Thục An Dương Vương, cấp cho các triều đại huyền thoại, phân phối sử này những chân thành và ý nghĩa lớn lao, không nằm ngoài ý thứ tổng hợp mang đến tính chính danh và cao niên của thời đại Hùng vương vãi như là một nỗ lực lớn trong chủ nghĩa dân tộc của những học trả mác-xít khoảng chừng nửa sau nuốm kỷ XX. Sự “thống nhất”, nhưng nói đúng đắn hơn sự thân cận của các cư dân Tày - Thái, hay phần nhiều tộc nói ngữ điệu Tai-Kadai ở khắp Đông nam giới Á (gồm cả nam giới Trung Hoa) là 1 trong vấn đề rộng to hơn mà biên giới những vua Hùng lịch sử một thời chỉ là một trong những thành tố. Điều đáng thân thiết là, trong nghiên cứu và phân tích của mình, dựa trên giả thuyết về phân ngành Đen - white của bạn Thái, cầm cố Trọng đã đã cho thấy được rất nhiều mảnh vỡ mang lại thấy, cộng đồng cư dân Tày - Thái ở vn đã bao gồm kinh nghiệm truyền thuyết thần thoại khá tương đồng với truyền thuyết người Kinh.Nhóm Thái Đen từ lâu đã coi mình là nhỏ cháu giống nòi Rồng ngơi nghỉ nước. Nhóm Thái trắng thì coi mình như thể hậu duệ của Chim ngơi nghỉ cạn. Sách chữ Thái biểu đạt kỹ về “cõi linh hồn người” là Páo Khuôn ghi rằng “hồn âm đồ gia dụng là loài rồng nghỉ ngơi nước”, còn “hồn dương vật là chủng loại chim én”. Fan Nùng thừa nhận mình là bạn áo black (Cần Slửa Đăm) - thuộc chiếc Đen. Bạn Tày tự dìm mình là fan áo trắng (Cần Slửa Khao) - thuộc loại Trắng. Sự phân song ngành Tày - Thái ngơi nghỉ Đông nam Á khá phong phú, nhưng chúng ta cần suy nghĩ sự phân loại hai ngành Thái Nước cùng Thái Cạn (Vân Nam, Trung Quốc). Nước - Cạn ở bạn Thái chính là Biển - Núi ở người Kinh.Việc chứng minh tính rộng lớn của quan niệm hôn phối cỗi nguồn Rồng - Chim sinh sống Tày - Thái, được dẫn giải do Cầm Trọng, như ta vẫn thấy, là nhằm dẫn mang lại một ý đồ đặc trưng hơn nữa của ông phía sau, đó bao gồm là: một phần tử của bạn Tày - Thái cổ, “từ mấy nghìn năm trước” vẫn là thánh sư của Việt cổ, tức tổ tông của tởm - Mường (Cầm Trọng - Phan Hữu Dật 1995: 35). Cố gắng Trọng khiến cho sự hậu thuẫn bằng phương pháp dẫn ý niệm của các phân tích ngôn ngữ học với bài toán phát hiện tại ra những yếu tố Tày – Thái trong tiếng Việt như quan điểm của Maspero, tốt từ ngôn ngữ, Phạm Đức Dương chỉ ra văn hóa lúa nước Việt bén rễ của văn hóa truyền thống lúa nước Tày - Thái (xem ráng thể: cố gắng Trọng - Phan Hữu Dật 1995: 35, cùng toàn chương II). Cùng giờ đây, gắng Trọng trong một công trình xây dựng viết chung với một nhà dân tộc bản địa học Phan Hữu Dật, ước ao bồi đắp, bằng chứng thêm, mang lại sự kết nối Việt - Mường như là 1 trong những thành tố của khối Tày - Thái vào chính huyền thoại khởi nguyên cặp phối hợp thân tộc nguyên cội, thần thoại cổ xưa Rồng - Chim. Điều này, miêu tả dưới ngay chính sơ đồ vật tổng hòa hợp trước (Cầm Trọng - Phan Hữu Dật 1995: 45).

*