Nguồn gốc của áo dài việt nam

     
Ở phần 2 của công trình xây dựng nghiên cứu nguồn gốc áo nhiều năm Việt Nam, nhà nghiên cứu và phân tích văn hóa Trịnh Bách reviews về áo nhiều năm 5 thân, cùng với sẽ là hành trình cách tân đầy ngoạn mục của áo dài việt nam để phát hành tà áo dài thân quen như ngày nay.

Bạn đang xem: Nguồn gốc của áo dài việt nam


*
Trái: Họa sỹ Lê Thị Lựu vào áo dài 3 thân đầu thập niên 1940 (ảnh bốn liệu) Phải: Áo dài gấm thất thể 3 thân năm 1948 ở tp hà nội

Về áo nhiều năm năm thân thì bao gồm những chi tiết lịch sử rất cần được chú ý. Trước hết, theo sử gia Phan Khoang cho biết trong sách "Việt sử: Xứ Đàng vào 1558-1777", thì tương truyền Đào Duy từ (1572-1634) trong những khi lập kế ngăn chặn lại họ Trịnh không tính Bắc vẫn khuyên chúa Hy Tông Nguyễn Phúc Nguyên đổi cách ăn diện của dân bọn chúng xứ Đàng trong cho khác hoàn toàn hẳn với xứ Đàng Ngoài. Như quăng quật nón thượng nhóm nón chóp, vứt áo tứ thân phơi yếm cơ mà mặc áo năm thân mua khuy, cũng giống như bỏ đầm để mang quần.

*

Nhà phân tích văn hóa Trịnh Bách.

Chi tiết lịch sử dân tộc thứ hai hoàn toàn có thể liên quan đến loại áo dài năm thân là từ quyển sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn viết lúc ông có tác dụng hiệp trấn Thuận Hóa, sau khoản thời gian Việp Quận công Hoàng 5 phúc của triều đình Đàng Ngoài sở hữu được Thuận Hóa trường đoản cú chúa Nguyễn năm 1776. Rất nhiều gì Lê Quý Đôn viết trong che biên tạp lục đã khiến nhiều người tóm lại rằng chủ yếu chúa cụ Tông Nguyễn Phúc Khoát của xứ Đàng trong những khi xưng vương năm cạnh bên Tý (1744) đã thay đổi cách ăn diện của người dân phái nam Hà, và tạo thành cái áo dài năm thân.

Nguyên ủy là vào sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn bao gồm đoạn: "Năm Cảnh Hưng sản phẩm 5, giáp Tý, Nguyễn Phúc Khoát nghe người nghệ an truyền câu sấm: "Tám đời quay trở lại Trung Nguyên", thấy từ Đoan Quốc công đến thời điểm này vừa đúng 8 đời, bèn xưng vương vãi hiệu, rước thể chế áo nón trong "Tam tài đồ dùng hội" làm kiểu mới, áo hồ hết dùng vóc đoạn, fan sang thì dùng mãng bào thủy ba, mũ thì trang sức quý bằng vàng bạc. Lại hạ lệnh đến trai gái nhị xứ (Thuận, Quảng) đổi qua dùng quần áo Bắc quốc để tỏ sự đổi thay đổi; đến như khiến thiếu nữ đều mặc áo ngắn thanh mảnh tay như áo bầy ông thì Bắc quốc không có như thế. Trải rộng 30 năm, tín đồ ta đông đảo tập quen, quên cả tục cũ".

Đây là tất cả những gì Lê Quý Đôn viết về việc biến hóa trang phục xứ Đàng vào của chúa Nguyễn Phúc Khoát năm 1744. Và tín đồ ta suy từ bỏ đoạn viết này ra rằng chúa Nguyễn Phúc Khoát đã tạo thành cái áo lâu năm 5 thân ngày nay.

Sách "Tam tài thiết bị hội" của đời Minh, Trung Quốc, tất cả 3 tập viết về các lễ phục của triều Minh. Những lễ phục của các triều Lê - Nguyễn vn về sau vẫn theo thể chế kéo ra từ sách này chứ không theo thể chế ở trong nhà Mãn Thanh. Về áo tay thon thả (trách tụ) thì vào sách liệt kê một chiếc áo nhiều năm tay nhỏ của đấng mày râu có cổ hình tròn (bàn lĩnh, không tồn tại cổ đứng) được hotline là "trách tụ sam". Tay áo trách tụ sam thanh mảnh hơn tay áo thụng, nhưng mà rộng hơn tay áo lâu năm Việt Nam, cùng nách áo rộng gần như là nách áo thụng. Phần phục trang của sách Tam tài đồ vật hội không có nơi nào nhắc cho áo ngắn.

Còn như dòng áo ngắn bao gồm tay không lớn được Lê Quý Đôn nói tới trong đoạn văn này thì nguyên văn chữ hán việt trong sách phủ biên tạp lục viết rõ là "trách tụ đoản y" (áo ngắn hạn hẹp tay), cho nên không thể là áo lâu năm (tức là ngôi trường y xuất xắc trường sam) được.

Xem thêm: Giải Bài 1,2,3,4 Trang 21 Sgk Toán Lớp 5 Trang 21 Bài Luyện Tập ) Sgk Toán 5

Hiện ni ở vn vẫn có những loại áo ngắn nhỏ bé tay như áo cánh, áo bà ba… bên cạnh đó cho cho giữa thập niên 1970, các mái ấm gia đình người Việt giầu sang trọng ở tp sài gòn ưa nuôi các thiếu phụ người Hoa, hotline là Xẩm, để giúp việc bên hay trông trẻ em. Những đàn bà Xẩm này vẫn mang quần với áo ngắn không lớn tay của phụ nữ Hán tộc đời Thanh, mà người ta gọi theo giờ Quảng Đông là "tủn xám", có nghĩa là đoản sam. Loại y phục này rất thịnh hành trong Chợ phệ thời đó. Vững chắc đây mới là hầu như dạng áo ngắn nhỏ bé tay được nhắc đến trong dụ của chúa Nguyễn Phúc Khoát.

*

Trái: "Trách tụ sam" trong sách Tam tài trang bị hội. Phải: Một cô Xẩm mang áo trách tụ đoản sam ngơi nghỉ Nha Trang (ảnh Gabrielle Vassal 1905)

Rồi sách tủ biên tạp lục viết tiếp: "Năm Bính Thân (1776), mùa xuân, đặt cửa công Trấn phủ; tháng 7 new hiểu dụ rằng: "Y phục bản quốc tất cả chế độ, địa phương này trường đoản cú trước cũng chỉ tuân thủ theo đúng quốc tục. Nay kính vâng thượng đức dẹp yên ổn cõi biên, trong quanh đó như nhau, chủ yếu trị với phong tục phải buộc phải thống nhất. Nếu còn có người mặc áo xống kiểu người trung quốc thì yêu cầu đổi theo thể chế của nước nhà"… "thường phục thì bầy ông đàn bà dùng áo cổ đứng ngắn tay, cửa ngõ tay hoặc rộng lớn hoặc dong dỏng tùy tiện. Áo thì phía 2 bên nách trở xuống yêu cầu khâu kín liền cấm đoán xẻ mở. Duy bầy ông ao ước mặc áo cổ tròn và hạn hẹp tay mang lại tiện thao tác thì cũng được. Lễ phục thì dùng áo cổ đứng tay dài, vải vóc xanh chàm tốt vải đen, giỏi vải trắng, tùy nghi".

Dụ mon 7 năm Bính Thân này bởi vì Việp Quận công Hoàng 5 phúc ban ra. Bản quốc sinh sống đây tức là xứ Đàng không tính của triều đình Lê-Trịnh. Chiếc áo cổ đứng ngắn tay vào hịch của Hoàng ngũ điều tốt (nguyên văn chữ hán việt trong sách là "trực lĩnh đoản tụ y") thì dịch đưa trước giờ đồng hồ vì không hiểu biết về trang phục cổ nên dịch sai. Cổ đứng yêu cầu là "Thụ lĩnh" hay "Lập lĩnh", chứ chưa phải là trực lĩnh. "Trực lĩnh đoản tụ y" không hẳn là "áo cổ đứng ngắn tay", mà yêu cầu dịch là "áo ngắn tay cùng với thân trước mở dọc". Nghĩa là loại áo cánh. Đây bắt buộc là áo lâu năm tứ thân được, vì hai bên nách trở xuống buộc phải may kín không bửa mở.

Còn loại lễ phục vào dụ của Việp Quận công, mà Lê Quý Đôn viết là "trường tụ trực lĩnh y" (bị dịch không nên là cổ đứng tay dài), là các loại áo "Trường tụ bối tử" có từ thời Tống; cùng với tay thụng dài, mở dọc ở giữa hai thân trước. Dạng áo này vẫn phổ cập ở thời Lê.

Đời Thanh bên trung hoa có một một số loại áo dài cổ vo tròn tay thanh mảnh gọi là "Mãn thức trường sam", nghĩa là áo nhiều năm kiểu Mãn Châu. Áo Mãn thức ngôi trường sam thường để mặc lót trong số triều phục như "Trường bào" tốt "Mã quái" (áo kỵ mã). Thời điểm cuối thế kỷ 19 dân Hán tộc bên nước trung hoa đặt thêm dòng cổ vùng dậy áo ngôi trường sam, nhằm thành một nhiều loại Hán phục. Và họ gọi nó là "Trường bào", cố cho áo ngôi trường bào của triều Thanh. Áo ngôi trường bào phái phái nữ lúc đó tất cả thêm dòng cổ đứng và được call là "Kỳ bào". Áo Mã quái cũng rất được thêm mẫu cổ đứng, rồi điện thoại tư vấn là "Đại quái". Giữa tiến trình 1911-1949 áo ngôi trường bào Hán phục và áo khoác bên ngoài Đại quái là quốc phục của trung hoa Dân quốc.

*

Trái: Mãn thức trường sam khoác trong áo khoác bên ngoài Mã quái, vẽ năm 1821 (Metropolitan Museum, New York) Phải: Áo trường bào Hán phục (ảnh Wolfgang Wiggers)

Rồi đến đầu những năm 1920 lại sở hữu một các loại trường sam new của phái nữ xuất hiện ở Thượng Hải. Áo này là do áo Kỳ bào được cách tân thêm nhưng thành. Đây là áo "Sường xám", tức là trường sam được phân phát âm theo tiếng Quảng Đông, nhưng mà từ lâu đã trở thành quen thuộc với những người Việt. Sường xám con gái có thân giống áo lâu năm Việt Nam, nhưng mà tay ngắn hơn, hoặc trong tương lai này không tồn tại tay.

*

Trái: Một hiền thê triều Thanh khoác Kỳ bào vào cuối thế kỷ 19. Phải: Bà Tống Khánh Linh, phu nhân lãnh tụ Tôn Dật Tiên, mang sường xám những năm 1930 (ảnh tư liệu)

Áo nhiều năm tay chẽn mang với quần xuất hiện hơi trễ trong lịch sử hào hùng trang phục của Trung Hoa. Nhưng mà lối ăn diện này lại phổ biến ở quanh vùng Ấn Độ-Pakistan-Afghanistan từ cả nhì ngàn năm, cùng được gọi là "Salwar Kameez". Salwar có nghĩa là quần, cùng kameez là áo. Giải pháp gọi này là do tác động của vùng Trung Đông lên Ấn Độ hồi ráng kỷ 11-13. Phục trang salwar kameez rất phong phú, với khá nhiều tên hotline và hình trạng dáng không giống nhau tùy khu vực vực. Trong các số ấy có dạng áo nhiều năm Kurta với chiếc quần Paijama, được Pakistan nhận làm cho quốc phục ngay sau khoản thời gian lập quốc năm 1947, rất gần cận với áo dài Việt Nam.

*

Quốc phục salwar kameez của Pakistan. Trái: Áo kurta phái mạnh với quần paijama (ảnh Sanaulla). Phải: Áo kurta thiếu phụ với quần palazzo cùng khăn dupatta (ảnh Kalki Fashion)

Từ sản phẩm ngàn thời gian trước áo dài có tay bó đã lộ diện ở Ấn Độ dưới dạng kameez Varbana ngã vai chui đầu, kameez Angarkha tất cả thân áo trước mở dọc một bên, và áo khóa ngoài kameez Sherwani mở dọc giữa thân trước. Dạng kameez Kurta tất cả mở một chút ở cổ áo thân trước nhằm chui đầu được bạn Hồi giáo đưa vào Ấn Độ từ cầm cố kỷ thứ 11 cho 13.

Cùng dịp đó tên thường gọi kameez cũng được người Hồi giáo gửi vào bán đảo Iberia (Tây Ban Nha và ý trung nhân Đào Nha) mà người ta mới chiếm làm thuộc địa. Ở phía trên nó được phiên âm theo giờ Latin thành Camisia, và rồi thành Camisa sinh sống Tây Ban Nha. Kế tiếp tên loại phục trang này được phát âm là Chemise (Sơ mi) sinh sống Pháp. Cũng khoảng tầm từ núm kỷ 10-11, các nhà buôn Ả rập với Ấn Độ cũng truyền bá văn hóa truyền thống của họ, trong những số đó có trang phục, mang đến vùng đông nam Á châu.

Vì nguyên nhân kiêng gợi dục của đạo Hồi, áo lâu năm kurta nguyên thủy may thẳng ko ôm thân thể, với không mở dọc thiết lập khuy sinh hoạt thân trước. Áo được bổ mở một đoạn trên cổ trước ngực giỏi xẻ bên vai để chui đầu, rồi thắt dây hay sở hữu khuy. Cho tới tận bây giờ, vì vì sao tôn giáo mà lại áo kameez kurta phái nàng của bạn Pakistan dù là may bó theo thân thể vẫn ko xếp li bó eo. Đàn bà còn đậy tóc cùng cổ bằng khăn quàng Dupatta, là phần không thể thiếu thứ bố trong bộ bộ đồ salwar kameez của fan Ấn-Hồi.

*

Áo kurta phái nữ dạng may ôm người, với chiếc quần palazzo cùng khăn dupatta

Trong khi ấy người Ấn Độ cởi mở hơn do đó áo kameez phái mạnh của chúng ta vẫn còn tồn tại dạng Sherwani cùng Achkan mở dọc và thiết lập khuy chính giữa thân trước hay tại 1 bên. Với từ những năm 2000 còn loáng thoáng thấy bao gồm dạng áo kurti phái nữ giới có chít li ngơi nghỉ eo.

Xem thêm: 4 Bài Văn Mẫu Kể Về Một Chuyến Về Quê Lop 6, 11 Bài Văn Mẫu Kể Về Một Chuyến Thăm Quê

Quần (salwar) đang được thông dụng ở Ấn Độ bên dưới dạng Svathana bó chân tự cả rộng ngàn năm trước. Bây chừ salwar có rất nhiều dạng và tên khác nhau tùy vùng. Nhưng tương quan đến áo dài việt nam thì chỉ nói tới 3 dạng, là salwar Churidar tất cả ống chật, là hậu thân thẳng của quần svathana; salwar Palazzo với ống rộng rộng; với salwar Paijama ống thẳng giống như quần áo dài Việt Nam. Quần paijama, được tín đồ Tây Phương ưa chuộng, bao bấy lâu cùng áo ngắn jama đã trở thành bộ áo quần ngủ pi-da-ma thường dùng khắp nơi trên cầm giới, với cả nghỉ ngơi nước ta.

Áo nhiều năm 5 thân của việt nam cũng vẫn hiện hữu từ rất lâu lắm rồi. Trong quyển sách "Relatione della nuova missione delli P.P. Della Compagnia di Gesù al Regno della Cocincina" xuất bản năm 1631, linh mục-tác trả Cristoforo Borri cho biết thêm rằng dòng áo dài mầu thâm phổ cập của phái nam và sỹ tử ở Thuận Quảng vào đầu thế kỷ 17 trông giống như như áo chùng thâm của các giáo sỹ đạo thiên chúa thời đó. Ông cũng cho biết rằng lũ ông phái nam Hà cũng để tóc dài với quấn khăn như đàn bà.

*

Trái: Áo chùng rạm của linh mục đạo thiên chúa La Mã cố kỷ 21 (ảnh uncatolico) Phải: Áo dài 5 thân của một giáo sỹ đạo thiên chúa ở nam giới Đinh cuối thế kỷ 19